ENGJELLI I VLORES

... Një lajm i mirë, i gëzuar, prekës na mbrin sot nga Vlora e bukur bregdetare. Anna Kohen është shpallur qytetare nderi e qytetit. Është ky një homazh që ajo e ka merituar prej kohesh, një nder që më tepër se për të, është Nderi ynë, i gjithë vlonjatëve ! Një shembull i përkryer, i rrallë dhe ngazëllues se si, një vajze, një grua, një njeri me zemër e shpirt të madh edhe pse larg vendlindjes - mbeti përjetë e dashuruar marrëzisht me të, me njerëzit e saj, rrugicat, kodrat me ullinj e mbi të gjitha me detin ngjyrë smeraldi, me atë perëndim të purpurt mbi Sazan, një pamje magjepsëse që ajo s'e ndeshi kurrë dhe pse i ra kryq e tërthor mbarë botës ...

Për Anna Kohen, me të drejtë gjatë ceremonisë së sotme të organizuar nga Bashkia e Vlorës u tha ndër të tjera se ajo grua me veprat, hirësinë e mirësinë që rrezaton, është "Engjëlli i Vlorës". Është vërtet e tillë sepse, çdo vlonjat ka parë e sheh tek ajo, simbolin e një shpirti të rrallë, plot pastërti e humanizëm, plot dashuri për vendlindjen dhe njerëzit e saj. E tillë ka qenë edhe e kaluara e saj ! Anna Kohen, lindi e u rrit në lagjen Vrenez në Vlorë, përballë "merkatos" me sahatin dhe basorelievin e plakut të flamurit tonë  kombëtar - Ismail Qemalit. Në një familje izraelite, aty në një rrugice tepër të ngushtë e me pak diell, por me njerëz që rrezatonin shumë virtyte, ngrohtësi e dashuri vëllazërore. Aty, Anna kaloi vitet e fëmijënisë, duke lojtur me vajzat e djemtë përreth. Që aty nisej çdo mëngjes në shkollë me përparësen e pastër, çantën e rregullt e hapin e drejtë dhe krenar. Ishte engjëll i vërtetë ajo izraelitja e bukur Anna e, shumë djem të asaj kohe, e shihnin me plot endje e adhurim ! Me sy të zinj e dritëshumë, flokë të dredhur e  buzëqeshjen si stoli; me fytyrë të bardhë si mermer e, mbi te gjitha shumë zgjuarsi e dashuri për dije - Anna shquhej prej gjithë shoqeve e rrezatonte rreth vetes hijeshi, edukatë, mirësi e gëzim.

Por, do të vinte një dite që familja e saj e ajo vetë, do të largoheshin nga qyteti i tyre i dashur - Vlora. Kjo ndodhi aty nga fillimi i viteve '60. Rrallë herë në jetën e saj, Anna pat provuar një dhimbje të tillë, si ajo që ndjeu atë ditë kur mes lotësh la lagjen Vrenez, rrugicat e saj, fqinjët, të afërmit, shoqet e shokët, Ujin e Ftohtë, Jonufrën, detin blu e atë qiell të pastër që bashkohej, dimër e verë, me një horizont përjetësisht të kaltër. E, teksa makina linte pas rrugën që gjarperonte mbi kodrat me ullishte perreth qytetit, ajo pat hedhur edhe një herë sytë mbi të e qe betuar plot lotë e ngashërim: Jo! Vlorën e Shqipërinë nuk do t'i harronte kurrë. Do t'i mbante të gjalla në shpirt gjer në vdekje, ashtu siç mbahet fort dashuria më e madhe në jetë ! Ajo më sublimja !

Dhe vlonjatja izraelite hireplotë, e mbajti fjalën e dhenë. Ajo, s'i harroi kurrë miqtë e shokët, qytetin e saj, atdheun e saj të dytë - Shqipërinë. Edhe në kushtet e izolimit të plotë, ajo gjeti mënyra e rrugë për të mos u larguar kurrë shpirtërisht e menderisht prej saj. E, në vite ajo punoi për të, për njerzit, emrin dhe nderin e saj. Në vitet që pasuan Anna, s'pushoi së reshturi duke ardhur në Shqipëri e në Vlorë, ku dha ndihmësen e saj në fusha intelektuale, humanitare e mjekësore ( ajo është doktoreshe dentiste dhe aktualisht punon e jeton ne Nju-Jork ).

Por, Anna, u shqua në mënyrë të veçantë këto kohët e fundit, duke u bërë një nga veprimtaret më të flakta e me të angazhuara për mbrojtjen e gjirit të Vlorës nga planet e mbrapshta, për ndotjen e saj me nafte e karburante, për ndalimin e shkatërrimit të pasurive natyrore të këtij qyteti me potencial të madh turistik. E shqetësuar, ajo u bashkua me mjaft dëshirë e përkushtim me shoqatën "Aleanca qytetare për mbrojtën e gjirit të Vlorës" me president Petrit Levendin, dha ndihmesë për trakte sensibilzuese  ne qytet e, zëri i saj protestues u dëgjua gjer në Departamentin e Shtetit Amerikan ...

Sot, mbadite, vlonjatet nderuan e lartësuan vetveten duke i dhenë shqiptaro - izraelites Anna Kohen, titullin e lartë "Qytetare Nderi". Në Këshillin Bashkiak, nder të tjera atë e quajtën edhe "Engjëlli Mbrojtës" i Vlorës. Është kjo një dëshirë, konsideratë e thirrje prekëse që sigurisht del nga zëri dhe shpirti i gjithë vlonjatëve. Një sentiment dashurie e respekt i thellë jo vetëm për atë, por për gjithë vëllezërit izraelitë vlonjatë, të cilët tani s'ndodhen mes tyre, nga që kanë shkuar në atdheun e tyre e vende të tjera të botes. Fjalët e ndjera e të thëna bukur pak me lart, duken ndofta si mjaft emfatike por, ato janë një e vërtetë e madhe; fjalë të cilat Anna Kohen i meriton. Sepse, ajo është një engjëll i vërtetë për nga shpirti e dhuntitë ! Engjëll, për dashurinë e saj të rrallë e shembullore ndaj vendlindjes që, ndofta, do bënte të skuqej çdonjërin prej nesh e, po ashtu, një grua e ditur e trimëreshë e cila radhitet mes grave më të shquara të Vlorës, si : Marigo Posio, Sado Koshena, Zonja Çurre, Persefoni Kokëdhima, Nermin Falaschi ( Vlora ) e të tjera ...

* Presidenti i Republikes, Alfred Moisiu, me propozim të Ministrisë së Punëve të Jashtme, i ka akorduar zonjës Anna Kohen medaljen "Për Merita të Veçanta Civile" me motivacionin: "Per kontribut të vyer në ndihmë të popullsisë shqiptare, në periudhën e krizës humanitare kosovare. Për ndihmesë të çmuar dhenë emigrantëve shqiptarë të vajtur në SHBA".

* Anna Kohen është gjithashtu presidente e shoqatës "Motrat Qiriazi" si edhe presidente e Komitetit shqiptaro - izraelit në Nju- Jork.

 © Simbad

Ce tableau, sur la couverture du livre, intitulé  "Labi dhe Labesha"  est une œuvre du peintre albanais Maks Velo. Maks Velo est né à Paris en 1935. Il a vécu toute la période du régime communiste en Albanie. Architecte de formation, il est aussi peintre et écrivain. Il fut condamné à dix ans de camps, en 1978, pour "agitation et propagande "contre le pouvoir populaire et le Partie du travail". Ses œuvres contreventa au réalisme socialiste furent alors détruites. Libéré du terrible camp de Spaç ( mine de chrome ) en 1986, il fut ensuite ouvrier dans une usine des pierres abrasives jusqu’à l’effondrement du régime communiste, en 1991. Il vit aujourd’hui à Tirana.

                               ( Des Illyriens à l’Independence de Kosovo )

                                                     De Serge Métais*

                                                Editions Fayard - 2006 - 450 pages

Les Illyriens, peuple indo-européen très ancien dans les Balkans, furent christianisés très tôt, comme les Grecs, dès les premiers siècles. Soit, bien avant les Slaves, arrivés tardivement dans la région et évangélisés seulement autour du Xe siècle. Sous la domination turque, leurs descendants, les Albanais, s’avérèrent pourtant les moins réfractaires à l’islamisation (deux sur trois environ se firent musulmans).

L’éveil tardif de la conscience nationale chez les Albanais est la conséquence de leur division religieuse. Cela leur fut fatale lors du démembrement de l’Empire ottoman en 1913. Le Kosovo, haut lieu de la lutte pour l’indépendance de l’Albanie, fut alors attribué à la Serbie. Les Albanais musulmans étaient souvent considères comme des "Turcs" ; les chrétiens de rite orthodoxe grec, comme des "grecs" ; quand aux catholiques, dans la région de Shkodër, il était tentant de voir en eux des "Latins", voire des "Serbes albanisés".

L’histoire des Albanais au XXe siècle fut particulièrement douloureuse : négation de leurs droits nationaux sur la moitié des territoires albanophones avant la Seconde Guerre mondiale, installation de régimes de terreur dans l’Albanie d’Enver Hoxha, comme dans la Yougoslavie de Tito, dès la fin de la guerre. Ils furent victimes d’un nouveau malheur après l’effondrement du communisme : les exactions du régime "rouge-brun" de Milosevic qui ne furent arrêtées que par l’intervention militaire de l’OTAN en 1999. Les Albanais ont aujourd’hui l’espoir d’être réunis, comme les autres peuples balkaniques, au sein de l’Union Européenne. Cela passe par l’indépendance de Kosovo qui devrait être reconnue dans le courant de l’année 2006.

* Serge Métais a été maitre de conférences de sciences économiques à l’Université du Maine, jusqu’au début des années quatre-vingt-dix. Entrepreneur en Europe centrale et orientale depuis l’effondrement des régimes communistes, il s’est consacré en parallèle, ces dernières années, à une activité d’historien des Balkans.

© Simbad